Bydło

Głównym źródłem energii potrzebnej dla pośredniej przemiany materii jest glukoza lub w niewielkich ilościach ? węglowodan zapasowy ? glikogen. Ponieważ ilość glukozy pochodzącej z jelit u przeżuwaczy jest niezmiernie mała (przeciwnie niż u zwierząt monogastrycznych), glukoza musi być ciągle syntetyzowana w wątrobie. W procesie glukoneogenezy wykorzystywany jest w pierwszej kolejności kwas propionowy pochodzący z przemian żwaczowych. Ponadto zależnie od zaopatrzenia białkowego wykorzystywane są oprócz różnych hydroksyketokwasów także określone aminokwasy (aminokwasy glikogenne). Wykorzystywanie w tym celu aminokwasów, przy niedoborze w dawce pokarmowej skrobi, może prowadzić do zmniejszenia zaopatrzenia krów mlecznych w białko.Znaczne ilości glukozy syntetyzowane są wtórnie w wątrobie z mleczanów powstających w mięśniach podczas beztlenowej glikolizy (rozpadu glukozy). Efektywna przemiana węglowodanów wspomagana jest także bezpośrednim wykorzystaniem energii z kwasu octowego, kwasu propionowego i kwasu masłowego. Kwas propionowy przyspiesza energetyczną przemianę kwasu octowego, zwiększając tworzenie się kwasu szczawiowo-octowego, niezbędnego do wtórnego włączania uaktywnionego kwasu octowego w cykl kwasu cytrynowego. [czytaj dalej]

Treść pokarmowa dostaje się do trawieńca w wyniku różnic ciśnienia panujących w poszczególnych częściach przedżołądków, istotne znaczenie ma tutaj wielkość cząstek paszy oraz ssąco-tłoczące działanie kanału ksiąg. Ciągłe wydzielanie soku żołądkowego w trawieńcu powoduje spadek początkowego pH treści paszowej z 6?7 do 2?3 przy ujściu do dwunastnicy. W dwunastnicy treść pokarmowa podlega działaniu soku trzustkowego i kwasów żółciowych. Ponieważ u bydła ponad 2/3 strawnych składników pokarmowych ulega rozkładowi w przedżołądkach, rola enzymów własnych zwierzęcia jest niewielka. Zależnie od składu dawki pokarmowej, do jelit dostają się zmienne, ale na ogół niewielkie ilości skrobi. Z tego względu bezpośrednie zaopatrzenie przeżuwaczy w glikozę z jelit jest nieporównywalnie mniejsze niż u zwierząt monogastrycznych. Aminokwasy jako produkt trawienia białka treści pokarmowej pochodzą głównie z białka bakteryjnego, syntetyzowanego w żwaczu podczas rozkładu białka roślinnego. Wchłanianie kwasów tłuszczowych, szczególnie długołańcuchowych, wspomagane jest w jelitach przez wysoką zawartość fosfolipidów w żółci. W jelicie ślepym i początkowym odcinku jelita grubego z nierozłożonych dotąd [czytaj dalej]

Witaminy grupy B i witamina K są ?produktami ubocznymi” mikrobiologicznych procesów fermentacyjnych w przedżołądkach przeżuwaczy. Witaminy należące do grupy B są czynnikami wzrostowymi dla mikroorganizmów żwacza oraz mają ogromne znaczenie w przemianie materii przeżuwaczy. W normalnych warunkach żywieniowych, tzn. gdy dawka pokarmowa jest prawidłowo zestawiona, witaminy z grupy B są wytwarzane w ilościach wystarczających i nie ma konieczności ich uzupełniania. Sporadyczne niedobory witaminy Bj (tiaminy) wykazane zostały przy opasie bydła paszami zawierającymi bardzo dużo skrobi (opas paszami treściwymi), przekraczającymi granicę właściwego żywienia bydła opasowego. U cieląt i młodego bydła zmiany martwicowe w mózgu są wtórnym objawem niedoboru tiaminy. W paszy spleśniałej występuje wytwarzana przez grzyby tiaminaza. Przy skarmianiu takiej paszy tiaminaza może w żwaczu rozkładać witaminę Bj powodując jej niedobór. W wyjątkowych wypadkach w intensywnym opasie młodych buhajków może więc być uzasadnione zapobiegawcze podawanie w paszy mieszanki mineralnej i witaminy Bi. Ważniejsze jest jednak ? także z innych istotnych powodów ? prawidłowe zestawienie dawek pokarmowych.Różnica w stężeniu krótkołańcuchowych [czytaj dalej]

Mocznik rozkładany jest przez ureazę (enzym wydzielany przez wiele bakterii żwacza oraz znajdujący się w paszach) na amoniak i dwutlenek węgla. Mocznik rozkładany jest przez ureazę (enzym wydzielany przez wiele bakterii żwacza oraz znajdujący się w paszach) na amoniak i dwutlenek węgla. mangan ? Mn), gdyż są one konieczne do syntezy aminokwasów i białka bakteryjnego. Czynniki mające największy wpływ na wykorzystanie mocznika w żwaczu .Różnica między ilością uwalnianego i wykorzystywanego w żwaczu NH4 określa ilość nie związanego amoniaku, który przez ściankę żwacza dostaje się do krwi, a następnie do wątroby, gdzie ulega przetworzeniu na mocznik. Jeżeli przekroczona zostanie ?zdolność odtruwająca” wątroby, amoniak może dostać się obwodowym układem krwionośnym do komórek i działać toksycznie (układ nerwowy, układ oddechowy). Z tego względu mocznika nie wolno podawać: ?    bez przyzwyczajenia zwierząt, ?    w ilościach nadmiernych, ?    zwierzętom przegłodzonym, ?    przy niekorzystnym stosunku do łatwo strawnych węglowodanów, ?    w postaci roztworu wodnego. Szczególnie wrażliwe na mocznik jest bydło zarobaczone. Nie należy uzupełniać dawek pokarmowych związkami niebiałkowymi przypadkowo, [czytaj dalej]

Tłuszcze. Tłuszcze zawarte w paszy podlegają również mikrobiologicznym procesom, w których wyniku odbywać się mogą w żwaczu następujące przemiany: ?    rozkład tłuszczów i związków fosforowo-tłuszczowych (fosfolipidów), pod wpływem lipazy bakteryjnej, na glicerol i kwasy tłuszczowe, ?    rozpad glicerolu i galaktozy na krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, ?    uwodorowanie nienasyconych kwasów tłuszczowych, ?    synteza tłuszczów w komórkach mikroorganizmów. Uwodorowanie nienasyconych kwasów tłuszczowych, tzn. rozrywanie wiązań podwójnych i wysycanie wodorem wolnych wiązań atomu węgla, może silnie oddziaływać na skład tłuszczów zwierzęcych wówczas, gdy skarmia się pasze o różnorodnym zestawie tłuszczowym. Giesecke (1978) wykazał istotną różnicę między kwasami tłuszczowymi pochodzącymi z zielonki pastwiskowej a występującymi w trawieńcu. W wyniku przemiany materi inny jest też skład tłuszczu mleka . Kwasy tłuszczowe są adsorbowane na cząstkach paszy i z treścią pokarmową transportowane do jelita cienkiego, w którym następuje wchłanianie. W opasie bydła większy wpływ na właściwości odkładanego tłuszczu wystąpić może jedynie w razie skarmiania paszy treściwej z dużym dodatkiem [czytaj dalej]

Trawienie paszy w przedżołądkach odbywa się głównie w wyniku działania enzymów pochodzenia bakteryjnego. Trawienie przy udziale enzymów własnych zwierzęcia następuje dopiero w jelicie cienkim po uprzednim wymieszaniu treści pokarmowej w dwunastnicy z sokiem trzustkowym i kwasami żółciowymi. Rozkład składników pokarmowych w wyniku przemian bakteryjnych jest daleko większy niż w wyniku działania enzymów własnych zwierzęcia. U zwierząt monogastrycznych (np. u świń), strawne węglowodany mające wiązania a-glikozydowe (np. skrobia) przechodzą w cukry proste (monosacharydy), tłuszcze ? w glicerol i kwasy tłuszczowe, a strawne białka ? w aminokwasy. Produkty te są następnie wchłaniane przez śluzówkę jelita cienkiego. U przeżuwaczy natomiast w obszar działania enzymów własnych zwierzęcia dostaje się stosunkowo niewielka ilość strawnych składników pokarmowych paszy, podstawowa zaś masa podlega działaniu mikroorganizmów. Mikrobiologiczne procesy powodują rozpad składników pokarmowych do związków podstawowych, z których część wykorzystywana jest jako produkty wyjściowe dla wzrostu bakterii, a część wchłaniana przez błonę śluzową przedżołądków. Węglowodany. Węglowodany (celuloza, pektyny, skrobia, cukry i in.) [czytaj dalej]

Ślina zawiera związki zasadowe (wodorowęglany oraz fosforany sodowe i potasowe) o wysokiej wartości pH (8,1?8,3), które regulują odczyn treści żwacza, przeciwdziałając jej zakwaszeniu. Kwasowość treści żwacza zwiększa się wraz z intensywnością bakteryjnego rozpadu paszy w przedżołądkach (intensywności fermentacji), a więc zależy od ilości tworzących się kwasów (octowego, propionowego, masłowego i in.), których powstawanie uzależnione jest od składu dawki pokarmowej. Najsilniejsze zakwaszenie powodują pasze zawierające cukry. Duże wahania pH, występujące podczas skarmiania dużych ilości pasz treściwych, można zmniejszyć przez zwiększenie częstotliwości odpadów . Przedstawione dwa typy dawek pokarmowych dają dowolne możliwości tworzenia wzajemnych kombinacji. Krytyczna granica udziału paszy objętościowej w dawkach pokarmowych dla krów mlecznych wynosi ok. 50°/o i nie jest naruszana, kiedy zadaje się kiszonki z roślin przewiędniętych. Natomiast gdy się skarmia kiszonkę o niskiej zawartości suchej masy, konieczny jest dodatek siana lub słomy w ilości 2?4 kg. Jeżeli udział paszy objętościowej w dawce pokarmowej wynosi poniżej 40°/o, to ulega zmniejszeniu możliwość regulacji wartości pH w żwaczu, a intensywne [czytaj dalej]

Do czasu urodzenia się cielęcia nie ma w jego żwaczu mikroorganizmów. W okresie pojenia cieląt mlekiem dostają się wprawdzie do żwacza bakterie, ale ich znaczenie jest nieistotne. Mikroorganizmy żwacza namnażają się dopiero wówczas, kiedy cielęta zaczynają pobierać paszę objętościową i treściwą. Podstawową masę tych drobnoustrojów stanowią bakterie, a także drożdże i pierwotniaki; dostanie się pierwotniaków do żwacza wymaga kontaktu cieląt ze starszymi przeżuwaczami. Rodzaj bakterii i ich liczba są w znacznym stopniu uzależnione od składu dawek pokarmowych. Jeżeli zwierzę otrzymuje prawidłową dawkę pokarmową, to stan populacji bakterii utrzymuje się w zadziwiająco dobrej dynamicznej równowadze, następuje ustalenie takich wskaźników, jak temperatura i pH żwacza oraz odbywa się nieprzerwane mieszanie treści pokarmowej w żwaczu. Zależnie od charakteru działania, można wyodrębnić w żwaczu następujące grupy bakterii: ?    najistotniejsze, ze względu na liczebność i funkcje są bakterie celulolityczne, hemicelulolityczne i pektynolityczne; enzymy tych bakterii mają zdolność rozkładu (trawienie) węglowodanów tworzących ściany komórkowe roślin (wiązania (5-glikozydowe) i dostarczają w ten sposób ważnych [czytaj dalej]

Charakterystyczną cechą przewodu pokarmowego przeżuwaczy jest 4-komorowy żołądek, w którym tylko trawieniec ma gruczoły trawienne. Zwacz, czepiec, księgi, czyli tzw. przedżołądki, stanowią miejsce charakterystycznej symbiozy pomiędzy zwierzęciem-gospodarzem a mikroorganizmami. Stąd też ciągły stan równowagi biologicznej w przedżołądkach jest najistotniejszym warunkiem spełnienia ich funkcji.Przedżołądki stanowią olbrzymią przestrzeń fermentacyjną (kadź fermentacyjna), która składa się ze żwacza, czepca i ksiąg. Dopiero w trawieńcu znajdują się gruczoły wydzielnicze. Dla porównania na rys. 1 przedstawiono schematycznie wielokomorowy żołądek przeżuwaczy i jednokomorowy żołądek świń. Żwacz ma największą, objętość i wypełnia prawie całkowicie lewą górną połowę jamy brzusznej; nieregularnie przebiegające mięśnie żwacza dzielą go na dwa worki żwaczowe z dwoma workami ślepymi. Żwacz łączy się z czepcem przez szeroki otwór tworząc w ten sposób funkcjonalną jednostkę nazwaną przestrzenią żwaczowo-czepcową. Czepiec położony jest przy przeponie. Przy ujściu przełyku, między żwaczem a czepcem, znajduje się przedsionek żwacza. Czepiec połączony jest z trawieńcem poprzez księgi. Przedłużeniem [czytaj dalej]

Składniki pokarmowe występują w paszach w różnorodnych formach i związkach chemicznych. W procesie trawienia muszą one ulec przemianie do takiej formy, która umożliwi ich wykorzystanie przez organizm zwierzęcia. Tylko bowiem to, co zostanie strawione, jest przydatne w przemianie materii. W prawidłowym żywieniu przeżuwaczy szczególne znaczenie ma ilość i jakość substancji podporowych tkanek roślinnych (włókno). Ta olbrzymia masa węglowodanów, tworzących ściany komórek roślinnych (celuloza, hemicelulozy, pektyny i in.), może być wykorzystana przez zwierzę tylko dzięki działalności mikroorganizmów bytujących w przedżołądkach. Proces ten ma ogromne znaczenie gospodarcze. Produktami przemiany mikrobiologicznej paszy są krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, które poprzez ścianki żwacza dostają się do krwi, a następnie do miejsc ich zapotrzebowania, stanowiąc ważne substancje podstawowe dla zaopatrzenia energetycznego i syntezy produktów zwierzęcych. Pewną niekorzystną cechą tego procesu mikrobiologicznego jest występujący przy tym połączony ze stratami rozkład węglowodanów zapasowych (skrobia, cukry) a także białek pasz, które mogłyby być trawione przez enzymy własne zwierzęcia. U przeżuwaczy działanie enzymów [czytaj dalej]